Sa loob ng maraming dekada, ang gusali ng Senado ng Pilipinas ay hindi lamang nagsilbing tahanan ng mga batas at debate; ito ay naging simbolo ng demokrasya, ng boses ng mamamayan, at kung minsan, ay nagiging kanlungan sa gitna ng mga politikal na kaguluhan. Ngunit sa ilalim ng kasalukuyang administrasyon at sa gitna ng tumitinding tensyon sa pagitan ng mga sangay ng pamahalaan, isang mabigat na tanong ang lumulutang: Kailan nagiging hadlang sa hustisya ang tradisyon?
Kamakailan lamang, naging matunog ang mga pahayag ni National Bureau of Investigation (NBI) Director Atty. Melvin Matibag hinggil sa tila pagtrato sa Senado bilang isang “santuwaryo” para sa mga indibidwal na nagnanais umiwas sa mga legal na proseso at pag-aresto. Ang pahayag na ito ay hindi lamang isang simpleng obserbasyon; ito ay isang seryosong babala na ang ganitong gawain ay nagtatakda ng isang “bad precedent” o masamang halimbawa na maaaring yumanig sa pundasyon ng ating sistemang hudikatura.
Ang Konsepto ng Santuwaryo at ang Kasaysayan ng Senado
Upang maunawaan ang lalim ng isyung ito, kailangang balikan ang kasaysayan ng lehislatura. Ang Senado, bilang isa sa dalawang kapulungan ng Kongreso, ay mayroong tinatawag na “parliamentary immunity.” Layunin nito na protektahan ang mga mambabatas mula sa anumang pananakot o pag-uusig habang ginagampanan ang kanilang tungkulin. Subalit, binigyang-diin ng mga eksperto sa batas na ang proteksyong ito ay may hangganan. Hindi ito isang “get out of jail free card” para sa mga kasong kriminal o mga legal na obligasyon na walang kinalaman sa paggawa ng batas.
Sa mga nakalipas na taon, nakakita tayo ng ilang pagkakataon kung saan ang mga indibidwal na iniuugnay sa mga kontrobersyal na isyu ay nananatili sa loob ng compound ng Senado. Ang rason? Naniniwala sila na hangga’t nasa loob sila ng “sacred grounds” ng lehislatura, hindi sila basta-basta magagalaw ng mga operatiba ng pulisya o ng NBI dahil sa respeto sa pagitan ng mga sangay ng gobyerno. Dito pumapasok ang punto ni Director Matibag: kung ang bawat akusado ay makakahanap ng matataguan sa loob ng isang opisina ng gobyerno, nasaan na ang hustisya para sa karaniwang mamamayan?
Ang Pantay na Timbangan ng Hustisya
Ang simbolo ng hustisya ay isang babaeng nakapiring, may hawak na timbangan at espada. Ang piring ay sumisimbolo sa pagiging bulag sa katayuan sa buhay—mahirap man o mayaman, makapangyarihan man o ordinaryong tao, dapat ay pareho ang trato ng batas. Ngunit sa mata ng publiko, ang imaheng ito ay tila lumalabo kapag nakakakita sila ng mga opisyal na nagagawang gamitin ang kanilang impluwensya upang patagalin ang mga legal na hakbang.
Ayon sa NBI, ang pag-iwas sa pagpapatupad ng mga warrant of arrest o mga subpoena sa pamamagitan ng pananatili sa loob ng Senado ay nagbibigay ng impresyon na mayroong “double standard” sa bansa. Isipin mo na lamang ang isang ordinaryong Pilipino na may kinakaharap na kaso; wala siyang Senadong matataguan. Agaran siyang huhulihin at sasailalim sa proseso. Bakit kailangang maging magkaiba ang sitwasyon para sa mga nasa posisyon?
